Mükellefin Uyması Gereken Kurallar ve Ödevleri

MÜKELLEFLERİN VERGİSEL YÖNDEN İŞLERİNİN DAHA SAĞLIKLI YÜRÜMESİ İÇİN UYMALARI GEREKEN KURALLAR İLE YERİNE GETİRMELERİ GEREKEN ÖDEVLER

Bu yazıda mükelleflerin vergisel yönden işlerinin daha sağlıklı yürümesi,herhangi bir vergi cezası ile karşılaşmaması için yapmaları gereken işlerden bahsedilecektir.

1- MÜKELLEFİN ÖDEVLERİ

Mükellefin ödevleri VUK'un 153 ile 257'nci maddeleri arasında yer almıştır.Bu ödevler
Şunlardır ;

  1. Bildirmeler
  2. Defter tutma
  3. Vesikalar
  4. Ekim ve sayım beyanı
  5. Vergi karnesi
  6. Muhafaza ve ibraz ödevleri
  7. Diğer Ödevler
  1. BİLDİRMELER

Vergi Usul Kanunu'nda mükelleflerin bağlı oldukları vergi dairelerine bildirmeleri gereken hususlar şunlardır.

  1. İşe başlama
  2. İşi bırakma
  3. Adres değişikliği
  4. İş değişiklikleri
  5. İşyeri sayısındaki değişiklikler
  6. Bina ve arazi değişiklikleri

İşe Başlama

Mükellefler işe başlama bildirimlerini işe başlama tarihinden itibaren on gün içinde bağlı Bulundukları vergi dairesine yazılı olarak bildirmek zorundadırlar.
İşe başlama bildirimleri şahıslarda ;

  1. Kendilerince
  2. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'na göre ruhsat almış avukatlarca
  3. 3568 sayılı Kanuna göre yetki almış meslek mensuplarınca yapılır.

Şirketlerde ise ;
Şirket kuruluş aşamasında ise bu bildirim işe başlama tarihinden itibaren on gün içinde Ticaret Sicili Memurluğunca ilgili Vergi Dairesine yapılır. Ticaret Sicili MemurluğuT.T.K.'nun 30'uncu maddesi uyarınca tescil için başvuran mükelleflerin başvuru evraklarının bir suretini ilgili Vergi Dairesine gönderir.Bu durumda şirketlerin işe başlamayı bildirme yükümlülükleri yerine getirilmiş sayılır.

İşi Bırakma
VUK'un 160'ıncı maddesine göre mükellefler işi bırakmaları halinde vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar.VUK'un 161'inci maddesinde işi bırakma; vergiye tabi olmayı gerektiren muamelelerin tamamen durdurulması ve sona ermesi olarak tanımlanmıştır.İşin herhangi bir sebeple geçici bir süre için durdurulmasının işi bırakma sayılmayacağı belirtilmiştir. Tasfiye iflas ve ölüm halleri işi bırakma hükmündedir.

Vergi Dairesince işin bırakılmış sayılması VUK'un 160'ıncı maddesinin 3'üncü fıkrasında belirtilmiştir.Bunlar ;
1-İşi bırakma bildiriminde bulunmayan mükellefin işi bıraktığının tespit edilmesi
2-Yapılan araştırma ve yoklamalar sonucunda bilinen adreslerinde bulunamaması ve başka bir adreste faaliyetine devam ettiğine dair bilgi edinilememesi
3-Sahte belge düzenlemek amacıyla mükellefiyet tesis ettirdiğinin vergi incelemesine yetkili olanlarca rapor ile tespit edşlmesi ve mükellefiyet kaydının devamına gerek görülmediğinin raporda belirtilmesi.

Adres değişikliği
VUK'un 163'üncü maddesinde herhangi bir ayırıma gidilmeksizin iş ve teşebbüsün bir yerden diğer başka bir yere nakledilmesi adres değişikliği olarak tanımlanmıştır.Bu nedenle adres değişikliğinin bildirilmesi zorunludur.

İş değişikliği
İş değişikliğinden maksat yeni bir vergiye tabi olmak mükellefiyet şeklinde değişiklik ve Mükellefiyetten muaflığa geçmek gibi hallerdir.Bu değişikliklerin olayın gerçekleştiği tarihi takip eden bir ay içinde bağlı bulundukları vergi dairesine bir dilekçe ile bildirmeleri gerekmektedir.

İşyeri sayısındaki değişiklikler
Mükellefler işletmelerine ait işyeri sayısındaki artış ve azalışlarda vergi dairesine bildirmek zorundadırlar.

Bina ve arazi değişiklikleri
Mükellefler emlak vergisi konusuna giren bina ve arazi değişikliklerini bildirmek zorundadırlar.Bu durumda tahrirde unutulan bina ve arazi yeni inşaatlar ile bina ve arazide meydana gelen değişiklikler verginin alınmaya başlandığı mali yılın sonuna kadar vergi dairesine bildirilecektir.Mevcut bir binaya asansör ve kalorifer tesisi eklenmesi yeni bölümler ilave edilmesi veya üretim aracı konulması yeni inşaat hükmünde olup bildirilmesi gerekmektedir.

  1. DEFTER TUTMA

VUK'un 171'inci maddesinde yazılan durumları sağlayacak şekilde mükelleflerin defter tutmaları zorunludur.VUK'un 172'inci maddesine göre de defter tutmak zorunda olan gerçek ve tüzel kişiler şunlardır.

  1. Ticaret ve sanat erbabı
  2. Ticaret şirketleri
  3. İktisadi kamu müesseseleri
  4. Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler
  5. İş ortaklıkları
  6. Kooperatifler
  7. Menkul kıymet yatırım fonları
  8. Menkul kıymet yatırım ortaklıkları
  9. Serbest meslek erbabı
  10. Çiftçiler
  11. 85 sıra nolu KVK GT ile serbest bölgelerde faaliyette bulunan mükelleflerin 31.12.2004 tarihinden sonra başlayacak hesap dönemlerinde defter tutma zorunluluğu getirilmiştir.

VUK'un 173'üncü maddesine göre defter tutmak zorunda olmayan gerçek ve tüzel kişiler şunlardır.

  1. Gelir Vergisinden muaf olan esnaf
  2. Gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçiler
  3. Kazançları basit usulde tespit edilenler
  4. Kurumlar Vergisinden muaf iktisadi kamu müesseseleri
  5. Kurumlar vergisinden muaf olan dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler.

Tutulacak Defterler
Vergi Usul Kanunu'na göre tutlacak defterler ;

  1. Tüccarlara
  2. Sınai müesseselere
  3. Diğer müesseselere
  4. Serbest meslek erbabına
  5. Zirai kazanç sahiplerine göre bir ayırıma tabi tutulmaktadır.

Tüccarlar :
Tüccarlar defter tutma bakımından birinci ve ikinci sınıf olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Birinci sınıf tüccarlar, Bilanço esasına İkinci sınıf tüccarlar,işletme hesabı esasına göre defter tutarlar.

Birinci sınıf tüccar sayılanlar :

  1. T.T.K. hükümlerine tabi sermaye ve şahıs şirketleri
  2. Kurumlar vergisine tabi kooperatifler
  3. İktisadi kamu müesseseleri
  4. Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler
  5. İş ortaklıkları
  6. İsteğe bağlı olarak bilanço esasına göre defter tutanlar.

Bilanço esasına göre tutulacak defterler :

  1. Yevmiye Defteri
  2. Defter'i Kebir
  3. Envanter defteri

İşletme hesabı esasına göre tutulacak defterler :

  1. İşletme hesabı defteri

Sınai Müesseselerin Tutacağı Özel Kayıtlar
İmalat ile uğraşan birinci sınıf tüccarlar daha önce tutulması zorunlu olduğu belirtilen defterlerin yanı sıra ayrıca imalat defteri de tutmak zorundadır.İkinci sınıf tüccarların imalat defteri tutma yükümlülüğü bulunmamaktadır.Diğer taraftan tek düzen hesap planına göre defter tutan mükelleflerden 7-A seçeneğini uygulayanların imalat defterini tutma zorunluluğu 246 sıra no.
lu VUK GT ile kaldırılmıştır.

Diğer Müesseselerin Tutacağı Özel Kayıtlar
Banka banker ve sigorta şirketleri : Bu şirketler BSMV'nin konusuna giren işlemlerini isterlerse birinci sınıf tüccarların tutmakla zorunlu oldukları defterlerde ayrıntılı olmak koşulu ile gösterebilirler.İsterlerse BSMV defteri de tutabilirler.

Ardiyeler depo işletenler ile nakliye ambarları : Tüccar sıfatıyla tutmak zorunda oldukları def terlerin yanında ambar defteri de tutmak zorundadırlar.

Yabancı nakliyat kurumları ile bunları Türkiye'de temsil eden şube veya acenteleri :Bu müesseseler bir hasılat defteri tutmak ve bu hasılat defterine Türkiye'de elde ettikleri hasılatı tarih ve sırasıyla ve müfredatlı olarak kaydetmek zorundadırlar.

Serbest Meslek Erbabının Tutmak Zorunda Olduğu Defterler
- Gerçek usulde vergiye tabi serbest meslek erbabı; Serbest Meslek Kazanç Defteri tutmak zorundadır.
- Doktorlar isterlerse serbest meslek kazanç defterlerinde yer alması gereken bilgileri protokol defterinde göstermek şartıyla ayrıca serbest meslek kazanç defteri tutmayabilirler.
- Noterlerin, noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar ile borsa acentelerinin resmi defterleri serbest meslek kazanç defteri yerine geçer. Bu nedenle bunların ayrıca serbest meslek kazanç defteri tutmaları gerekmez.

Zirai Kazanç Sahiplerinin Tutmak Zorunda Olduğu Defterler
Gerçek usulde vergiye tabi çiftçiler " Çiftçi İşletme Defteri " veya isterlerse bilanço esasında defter tutarlar.Damga Vergisi Mükelleflerinin Tutmak Zorunda Olduğu Defterler Düzenledşkleri kağıtlara damga vergisini makbuz karşılığı ve istihkaktan kesinti şekliyle ödeyen mükelleflerin bu ödemelerini kaydetmek için " Damga Vergisi Defteri " tutmaları ve 20 sıra no.lu DVK GT uyarınca bu defterlerin tutlmasında VUK'un kayıt nizamı ve tasdik zamanına ilişkin maddelerine uyulması zorunludur.

Defterlerin Tasdiki
Tasdike tabi defterler şunlardır;
- Yevmiye defteri
- Envanter defteri
- İşletme defteri
- Çiftçi işletme defteri
- İmalat defteri
- Yabancı nakliyat kurumların
- Serbest meslek kazanç defteri
- VUK'un 210'uncu maddesine göre tasdiki zorunlu defterler.

Türk Ticaret Kanunu'nun 69,70 ve 72'nci maddelerine göre tasdiki zorunlu
defterler :
- Açılışı VUK hükümlerine göre tasdiki zorunlu yevmiye defterinin kapanışı TTK hükümle
rine göre tasdike tabidir.
- Defter'i kebir

Tasdik Makamı ve Zamanı
Mükellefler tasdike tabi defterlerini aşağıda gösterilen zamanlarda tasdik ettirmek zorundadırlar ;
-Yeniden işe başlayanlar, sınıf değiştirenler ve yeni bir mükellefiyete girenler bu işlerin başlamasından önce
-Vergi muafiyeti kalkanlar muaflıktan çıkma tarihinden başlayarak on gün içinde
-Hesap dönemleri Maliye Bakanlığı' nca tespit edilenler defterlerin kullanılacağı hesap döneminden önce gelen son ayda,
-Defterlerin dolması nedeniyle veya sair sebeplerle yıl içinde yeni defter kullanmaya zorunlu olanlar bunları kullanmaya başlamadan önce,
-Defterlerini ertesi yılda da kullanmak isteyenler Ocak ayı,hesap dönemleri Maliye Bakanlığı 'nca tespit edilenler bu dönemin ilk ayı içinde.


C- VESİKALAR

VUK'a göre tutlan ve üçüncü şahıslarla olan münasebet ve muamelelere ait olan kayıtların belgelendirilmesi zorunludur.Vesikalar mükellef açısından beyanın doğru olduğunu gösteren bir ispat aracıdır.Mükellefler üçüncü şahıslarla olan münasebet ve muamelelerinin yanı sıra kendi iç işlemlerini de belgelendirmek zorundadırlar.
Defter tutmak zorunda olmayan mükellefler de vergi matrahlarının tespiti ile ilgili giderlerini belgelendirmek zorundadırlar.VUK'a göre belirlenen vesikalar aşağıdaki gibidir.
- Fatura ve sevk irsaliyesi
-Fatura yerine geçen vesikalar (Gider pusulası,Perakende satış vesikaları,yazarkasa fişleri)
- Serbest meslek makbuzları
- Ücret bordrosu ve bordro yerine geçen evraklar
- Diğer evrak ve vesikalar

Fatura ve Sevk İrsaliyesi
Fatura satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari bir belgedir.

Faturada bulunması gereken bilgiler şunlardır ;
- Faturanın düzenlenme tarihi,seri ve sıra numarası.
- Faturayı düzenleyenin adı,varsa ticaret ünvanı,iş adresi,bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarası.
- Müşterinin adı,ticaret ünvanı,adresi,varsa vergi dairesi ve hesap numarası.
- Malın veya işin nevi,miktarı,fiyatı ve tutarı.
- Satılan malların teslim tarihi ve irsaliye numarası.

Fatura Düzeni
- Faturalar sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir.
- Faturalar mürekkeple,makine ile veya kopya kurşun kalemi ile doldurulur.
- Faturalar en az bir asıl ve bir örnek olarak düzenlenir.Birden fazla örnek düzenlendiği takdir de her birine kaçıncı örnek olduğu işaret edilir.
- Faturaların baş tarafını iş sahibinin veya namına imzaya yetkili olanların imzalamaları şart tır.
- Fatura malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren yedi gün içerisinde düzenlenir.
Bu süre içinde düzenlenmeyen faturalar hiç düzenlenmemiş sayılır.Ancak tüketiciye ve 364 Sıra no.lu VUK GT ile açıklanan rakamlara göre 01.01.2007 tarihinden itibaren 560.- YTL yi aşmayan satışlar için tüketicinin fatura istemesi dışında fatura verilmesi zorunluluğu yoktur.
- Fatura düzenlemek zorunda olanlar müşterinin adı soyadı ve bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarasının doğruluğundan sorumludur. Bu sorumluluk nihai tüketicinin mal veya hizmet alımlarıyla ilgili olarak istediği ve satıcının düzenlediği faturalarda yoktur.

Fatura Kullanma Zorunluluğu
Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar,kazancı basit usulde tespit edilenlerle, defter tutmak zorunda
Olan çiftçiler;
- Birinci ve ikinci sınıf tüccarlara,
- Serbest meslek erbabına,
- Kazançları basit usulde tespit olunan tüccarlara,
- Defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçilere,
- Vergiden muaf esnafa
sattıkları emtia veya yaptıkları işler için fatura vermek ve bunlardan fatura istemek ve almak
zorundadır.

Sevk İrsaliyesi
VUK hükümlerine göre,fatura sevk irsaliyesi perakende satış vesikalarını yalnızca birinci ve İkinci sınıf tüccarlara kazançları basit usulde tespit edilenlerin ve defter tutmak mecburiyetin de olan çiftçilerin düzenlemeleri zorunludur.

246 sıra nolu VUK GT uyarınca malın alıcıya teslim edilmek üzere satıcı tarafından taşındığı veya taşıttırıldığı hallerde satıcının ; teslim edilen malın alıcı tarafından taşındığı veya taşıttırılması halind alıcının; taşınan ve taşıttırılan mallar için sevk irsaliyesi düzenlemesi ve taşıtta bulundurulması zorunludur.
Malın alıcı tarafından taşıttırılması durumunda eğer alıcı ve satıcı anlaşırlarsa sevk irsaliyesi Satıcı tarafından da düzenlenebilecektir. Bu durumda alıcı tarafından ayrıca sevk irsaliyesi düzenlenmeyecektir.

Ayrıca malın bir mükellefin birden çok işyerleri ile şubeleri arasında taşındığı veya satılmak Üzere bir komisyoncu veya diğer bir aracıya gönderildiği hallerde de malın gönderen tarafından sevk irsaliyesine bağlanması zorunludur.

Sevk İrsaliyesinde Bulunması Zorunlu Bilgiler
Sevk irsaliyesinde;
- Gönderilen malın nev'i ve miktarının
- Satıcının veya malı sevk edenin adı soyadı ticaret ünvanı adresi varsa vergi dairesi ve hesap numarasının,
- Malın taşıyana teslim tarihi ve müteselsil irsaliye numarasının bulunması zorunludur.

206 sıra no.lu VUK GT uyarınca sevk irsaliyeleri en az üç nüsha düzenlenecektir. Bu nüshalardan en az iki tanesi emtiayı taşıyan taşıtta bulundurulacak yoklama ve denetimlerde her iki nüsha birden ibraz edilecektir. En az üç nüsha düzenlenmeyen sevk irsaliyeleri hiç düzenlenmemiş sayılacaktır. İrsaliyeler mürekkeple makineyle veya kopya kurşun kalemle doldurulacaktır. Birden fazla örnek düzenlendiği takdirde her birine kaçıncı örnek olduğu işaret edilecektir. Bir firmanın diğer şube veya kısımlarından her biri ayrıayrı irsaliye kullandığı takdirde bu irsaliyelere şube veya kısımlarına göre şube veya kısmın isimlerinin yazılması veya özel işaretle sıra tefriki yapılması zorunludur.

Sevk İrsaliyelerinin Düzenlenmeyeceği ve Aranmayacağı Durumlar
Nihai tüketicilerin tüketim amacıyla perakende olarak satın aldıkları malları bu mallara ait fatura veya perakende satış fişinin bulunması şartıyla kendilerinin taşıması veya taşıttırması halinde sevk irsaliyesi düzenlenmeyecektir.Burada sevk irsaliyesinin aranmayacağı durum Satıcı açısından değil,alıcı açısındandır.

Sevk İrsaliyesinin Düzenlenmesine İlişkin Özel Durumlar
- Alıcıların kimler olacağı ve ne miktarda mal alacakları belli olmayan ve alıcılara iş yerlerin de teslim edilmek üzere satıcı tarafından kendi nakil vasıtası ile mal gönderilmesi durumunda

(Örneğin: Bakkallara gıda maddesi dağıtan toptancılar,meşrubat pazarlamacıları gibi) nakil vasıtasına yüklenen tüm mallar için tek sevk irsaliyesi düzenlenecek sevk irsaliyesinin müşterinin adı adresi bölümüne " Muhtelif Müşteriler "ibaresi ile nakil vasıtasının plaka numarası ve sürücünün veya araçta bulunan satışa yetkili kimsenin adı yazılacaktır.

Alıcının talep ettiği miktarda teslim edilen malların faturaları malın teslimi anında düzenlenecek ve bu faturalara sevk irsaliyesinin numarası kayıt edilecektir.Her satış için sevk irsaliyesi düzenlenmeyecek ancak faturaya " mal işyerinde teslim edilmiştir" şerhi konulacaktır.

- Bir işyeri ve deposu bulunmadan Pazar takibi veya köy köy kendi namına taşıtıyla emtia satan kimseler , bağlı bulundukları vergi dairesinden alacakları faaliyet durumlarını gösteren bir yazıyı taşıtlarında bulundurmaları kaydıyla sevk irsaliyesi düzenlemeyeceklerdir.

- Faturanın malın tesliminden önce düzenlendiği ve malın daha sonra sevk edildiği durumlarda faturayı düzenleyenler tarafından faturada malın daha sonra sevk edileceği belirtilecektir. Faturada bulunması gereken malın teslim tarihi ve irsaliye numarası ise malın tesliminden sonra alıcı ve satıcı kendilerinde kalan sevk irsaliyesinden faydalanarak faturaya şerh düşeceklerdir.

- Bazı müklleflere teslim edilmek üzere üçüncü şahıslara talimat vererek mal sevk ettirilmesi durumunda sevk irsaliyesi aşağıdaki örnekte açıklandığı şekilde düzenlenecektir.

ÖRNEK
Toptancı (A) müşterisi olan perakendeci (C)'ye teslim edilmek üzere imalatçı (B)'ye talimat vererek kendi adına mal sevkiyatı yapılmasını istemektedir.(C)'ye karşı esas satıcı (A)'dır.
(B) ise (A)'ya karşı satıcıdır.Ancak malı (A) yerine (C)'ye teslim etmektedir.
Buna göre 167 sıra no.lu VUK GT'nin 6/a bölümünde açıklandığı gibi malın alıcı (C)'ye teslim edilmek üzere (B) tarafından taşındığı veya taşıttırıldığı hallerde (B) bir nüshası kendinde kalacak ve diğer nüshaları (C) 'ye gönderilecek şekilde en az üç nüsha sevk irsaliyesi düzenleyecek ayrıca kendinde kalan nüshasının bir fotokopisini de (A)'ya göderecektir.Sevk irsaliyesinin müşteriler bölümüne ise " (A) adına (C)'ye teslim edilmek üzere " ibaresini yazacaktır. Daha sonra (B) tarafından (A)'ya ve (A) tarafından da (C)'ye düzenlenecek satış faturalarına (B) tarafından düzenlenmiş sevk irsaliyesinin tarih ve numarası yazılmak suretiyle mal alım-satımına ilişkin belgeler düzenlenmiş olacaktır.

- Mükellefin yarı mamül veya mamül malalrını bazı işlemler yapılmak üzere diğer mükelleflere göndermeleri ve bu mükelleflerden malları geri getirmeleri durumunda götürülen ve geri getirilen mallar için gidiş ve geliş taşımaları sırasında ayrı ayrı sevk irsaliyesi düzenlemeleri zorunludur. Malların götürülmesinde düzenlenecek sevk irsaliyelerinin müşteriler bölümüne işlemi yapacak kimsenin adı ve soyadı varsa ticaret ünvanı, vergi dairesi ve hesap
numarası ile yapılacak işin türü (boyatılmak,tamir ettirilmek,parça değiştirmek üzere gibi) bir ibare yazılacak işlem gördükten sonra malın tekrar taşınmasında düzenlenecek sevk irsaliyelerinin müşteriler bölümüne ise,işlem türü ile işlemi yapana ilişkin bilgiler yazılacaktır.

- Numune üzerine veya tecrübe ve muayene şartıyla satım yapılmak üzere mal sevkiyatı yapılması halinde sevk edilen malalr için sevk irsaliyesi düzenlenmesi zorunludur.

253 sıra no.lu VUK GT ile sevk irsaliyelerinde tanzim tarihi yanında ayrıca sevk tarihininde yer alacağı belirtilmiştir.Sevk irsaliyesinin merkezde bilgisayarla düzenlenmesi ve düzenleme tarihinden sonra emtianın sevk edilecek olması halinde fiili sevk tarihi bu belge üzerine elle yazılabilecektir.

Taşıma İrsaliyesi
VUK'un 240'ıncı maddesine göre ücret karşılığı eşya taşıyanların taşıma irsaliyesi düzenleme mecburiyeti bulunmaktadır.Bu nedenle mal sevkiyatı yapanların veya yaptıranların sevk irsaliyesi,ücret karşılığında mal taşıyanların ise taşıma irsaliyesi düzenlemeleri gerekecektir.

İrsaliyeli Fatura
211 ve 232 sıra no.lu VUK GT'lerde fatura ve sevk irsaliyesinin ayrı belgeler olarak değil isteyen mükellefler açısından "İrsaliyeli fatura " adı altında tek belge olarak düzenlenmesi ve kullanılması esası getirilmiştir.
- Mükellefler faaliyetleri ile ilgili olarak irsaliyeli fatura kullanabilecekleri gibi fatura ve sevk irsaliyesini ayrı ayrı da kullanabileceklerdir.
- "İrsaliyeli Fatura " mükellefler tarafından anlaşmalı matbaalarda fatura ölçülerinde bastırılacaktır.
- İrsaliyeli faturanın altında " Bu belgenin sevk edilen malla birlikte bulunması halinde ayrıca sevk irsaliyesi aranmaz " ifadesi yazılacaktır.
- Mal satan mükellefler irsaliyeli faturayı en az üç örnek olarak düzenleyecekler,en az üç örnek düzenlenmeyen irsaliyeli faturalar hiç düzenlenmemiş sayılacaktır.

Fatura Yerine Geçen Vesikalar
- Perakende satış vesikaları
- Gider Pusulası
- Müstahsil makbuzu gibi vesikalardır.

Perakende Satış Vesikaları
Bu vesikalar;
- Perakende satış fişleri
- Makineli kasaların kayıt ruloları
- Giriş ve yolcu taşıma biletleri
- Ödeme kaydedici cihazlar tarafından verilen satış fişlerinden oluşur.
Diğer taraftan işlem miktarı fazla veya satış sürati yüksek bazı emtia türlerinde perakende satış fişi kullanılmasındaki güçlükler ile bu satışların diğer belgelerle tevsiki imkanının bulunmaması dikkate alınarak şu düzenlemeler yapılmıştır.

Bazı Tekel maddeleri Satanlar:

VUK'un 232'inci maddesinin son fıkrası gereğince mükellefler düzenleyecekleri toplu faturalara dayanarak satış bedeli üzerinden çıkış yapabileceklerdir.
(206 ve 230 sıra no.lu VUK GT'ler)

Kahvehane ve Çay Ocakları İşletenler
232 sıra no.lu VUK GT ile yapılan düzenlemeye göre:
- Ödeme kaydedici cihaz kullanan kahvehaneler hizmetin tamamlanıp müşterinin hesabını ödemesi sırasında ödeme kaydedici cihaz fişi vereceklerdir.
- Ödeme kaydedici cihaz kullanmayan kahvehaneler satışlarını 209 sıra no.lu VUK GT'de yer alan açıklamalara göre adisyon tipi perakende satış fişi ile belgelendireceklerdir.

Gazete Dergi ve Benzeri Periyodik Yayınların Satışını Yapanlar
143,173 ve 206 sıra no.lu VUK GT'leri ile bu şekilde satış yapan mükelleflerin bu satışlarını
- Faturayla
- Perakende satış fişiyle
- Dip koçanlı perakende satış fişleriyle
- Toplu faturayla
- Ödeme kaydedici cihazların fişleriyle belgelendireceklerdir.

Tur Organizasyonu Düzenleyenler
Turizm organizasyonunda bulunan firmaların yaptıkları tur hizmetleri şehirlerarası yolcu taşıma amacına yönelik olmayıp başladığı noktada veya herhangi bir yerde bitebilen bir programa bağlı olarak yapılan ve bu programda öngörülen taşıma dahil gerekli bütün huzmetleri kapsayan bir organizasyondur.

Bu çerçevede bu turlara ait taşıtların seyri sırasında 177 sıra no.lu VUK GT'de belirtilmiş bulunan belge ve bilgilerin bulunması ve istenildiğinde yetkililere ibraz edilmesi şartıyla yolcu taşıma bileti aranmayacaktır. Ayrıca taşıtta turizm organizasyonu yapan firma ile kiralanan taşıt sahibi arasında yapılan kira sözleşmesi veya taşıt sahibi tarafından sefere çıkılmadan önce düzenlenmiş seyehat yerlerini ve süresini gösteren fatura da olacaktır.

Vergi mükellefiyeti bulunmayan kişilerin tur düzenlemesi halinde otobüs firmasınca seyehat yerlerini ve süresini de içerecek şekilde sefere çıkılmadan önce düzenlenmiş fatura veya varsa yazılı sözleşmenin bulundurulması gerekir.

Dip Koçanlı Fişleri Ödeme Kaydedici Cihaz Fişleriyle Birlikte Kullanabilecek Müesseseler
- Fırın işletmecileri ve ekmek bayilerinin
- Alkollü içki alkolsüz meşrubat ve dondurma satıcılarının
- Tuvalet işletmelerinin satış süratinin hızlı müşterinin yoğun olduğu ve bu nedenle de ödeme kaydedici cihazların yetersiz kaldığı zamanlardaki faaliyetlerinde diledikleri takdirde dip koçanlı p.s.f.'lerini veya giriş biletlerini de ayrıca kullanabileceklerdir.

Ödeme Kaydedici Cihaz (Yazar Kasa) Fişleri
Ödeme kaydedici cihazlar kullanılarak verilen satış fişleri ve rulolar bu cihazları kullanmak zorunda olanların fatura vermek mecburiyetinde olmadıkları satışlar ve yaptıkları işlerin belgelendirilmesinde kullanılmakta ve fatura yerine geçen vesika özelliği taşımaktadır.

Adisyon Tipi Perakende Satış Fişi
Ödeme kaydedici cihaz kullanmayan kahvehaneleri işleten mükelleflerin bu işletmelerindeki satışları ile ilgili olarak adisyon tipi perakende satış fişi kullanmaları gerekmektedir. Bu konuda 209 sıra no.lu VUK GT'de gerekli açıklamalar yapılmıştır.

Gider Pusulası
Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar kazancı basit usulde tespit edilenler ile defter tutmak zorunda olan serbest meslek erbabı ce çiftçiler vergiden muaf esnafa yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtia için gider pusulası tanzim ederek işi yapana veya emtiayı satana imza ettirmek mecburiyetindedirler.

225 sıra no.lu VUK GT ile gider pusulalarında bulunması gereken hususlara ilişkin bazı düzenlemeler yapılmış ve anılan tebliğin ekinde gider pusulası örneğine yer verilmiştir. Söz konusu gider pusulalarının anlaşmalı matbaalara bastırılması veya notere tasdik ettirilmesi gerekmektedir.

Müstahsil Makbuzu
Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar ile defter tutmak zorunda olan çiftçiler gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden satın aldıkları malların bedelini ödedikleri sırada iki nüsha makbuz düzenlemeye ve bunlardan birini imzalayarak satıcı çiftçiye vermeye ve diğerini de ona imzalatmaya mecburdur.

Müstahsil makbuzları seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir.Bu makbuzlar üzerine en az makbuz tarihi malı satın alan tüccar veya çiftçinin soyadı adı ünvanı ve adresi malını satan çiftçinin soyadı adı ve ikametgah adresi satın alınan malın cinsi miktarı ve bedelinin yazılması gerekir. Müstahsil makbuzunun tüccar veya alıcı çiftçi nezdinde kalan nüshası fatura yerine geçer. (164 sıra no.lu VUK GT)

SERBEST MESLEK MAKBUZU
Serbest meslek erbabı mesleki faaliyetlerine ilişkin hertürlü tahsilatı içi iki nüsha serbest meslek makbuzu düzenlemek bir nüshasını müşteriye vermek müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburşyetindedir. Bu makbuzlar serbest meslek erbabı tarafından paranın alındığı anda düzenlenir ve imzalanır.

ÜCRET BORDROSU VE BORDRO YERİNE GEÇEN EVRAKLAR
İşverenler her ay ödedikleri ücretler için ücret bordrosu düzenlemek zorundadırlar.Ücret bordrolarında hizmet erbabının adı soyadı ücretin alındığına dair imzası veya mühürü birim ücreti çalışma süresi veya ücretin iligili olduğu süre ücret üzerinden hesaplanan vergi ve kesinti tutarlarının yer alması gerekir.

DİĞER EVRAK VE VESİKALAR

Ambar Tesellüm Fişi
-------------------------
Nakliyat mabarlarına nakledilmek üzere getirilen malların ambara giriş tarihi ile sevki arasında bir zaman farkının bulunduğu ayrıca birden fazla şahsa ait malların tek bir taşıt ile taşındığı durumlarda malın ambara girişi sırasında taşıma irsaliyesinin düzenlenmesinin fiilen mümkün olmadığı saptanmıştır.Bu nedenle nakliyat ambarları daha sonra nakledilmek üzere ambara teslim edilen ve birden fazla kişinin mallarının bir arabayla taşınmasının söz konusu olduğu durumlarda müteselsil seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilen üç nüsha ambar tesellüm fişi düzenleyeceklerdir. Bu şekilde fiş düzenlenmesi halinde fişin bir nüshası malı taşıttırana bir nüshası malı taşıyan aracın sürücüsüne verilir ve bir nüshası da nakliyat ambarlarında saklanır. Fişin taşıttıran nezdinde
kalan nüshası taşıma irsaliyesi yerine geçer.

Yolcu Listeleri
Şehirler arasında yapılan yolcu taşımalarında taşıtların her seferi için müteselsil sıra ve seri numaralı ve oturma yerlerini planlı şekilde gösteren yolcu listesi düzenlenir.

206 sıra no.lu VUK GT'de yapılan düzenleme ile düzenlenecek yolcu listelerinin üç nüsha olarak düzenlenmesi zorunlu tutulmuştur.Bunlardan bir nüshası işyerinde kalacak diğer iki nüshası mutlaka yolcuları taşıyan taşıtta bulunacaktır. En az üç nüsha düzenlenmeyen yolcu listeleri hiç düzenlenmemiş sayılacaktır.

Yolcu taşıma biletlerinin komisyoncu veya acentalar tarafından kesilmesi halinde yolcu listeleri dört nüsha olarak düzenlenecek ve bir nüshasıda komisyoncuda kalacaktır.

Günlük Müşteri Listeleri
Otel motel pansiyon gibi konaklama yerleri odalar bölmeler ve yatak planlarına uygun olacak müteselsil sıra ve seri numaralı günlük müşteri listeleri düzenler ve işletmede bulundururlar.

Bu listelerin ya anlaşmalı matbaalara bastırılmış olması veya bir aslının noter tasdikli olması gerekir.

Adisyon
Hizmet işletmelerine adisyon kullanma zorunluluğu getirilmiş ve adisyon kullanımına ilişkin usul ve esaslar 185,200,298 ve 299 sıra no.lu VUK GT'leriyle belirlenmiştir.

Masada servis yapılan ve gerçek usulde vergiye tabi olan;

- Kurumlar vergisine tabi olan kurumlar tarafından çalıştırılan veya VUK hükümleri uyarınca bilanço veya işletme hesabı esasına göre defter tutan ve alkollü içki servisi yapılan gece kulüpleri diskotekler barlar pavyonlar gazinolar meyhaneler ve lokantalar gibi işletmeler.
- Kurumlar veya gerçek usulde gelir vergisi mükellefi olanlar tarafından işletilen şehirlerarası karayolları üzerinde hizmet veren lokanta kafeterya pastane kulüp ve benzeri işletmeler.
- VUK hükümleri uyarınca bilanço veya işletme hesabı esasına göre defter tutan gece kulüpleri diskotekler barlar pavyonlar gazinolar meyhaneler lokantalar kafeteryalar ve pastane gibi işletmeler adisyon kullanmak zorundadırlar.

Self servis esasına göre işletilen lokanta kafeterya gibi işletmelerde ayrıca adisyon kullanılmasına gerek yoktur. Self servisten maksat müşterinin yiyecek ve içecek maddelerini alarak kendisine servis yapması ve masaya oturmadan önce fatura veya perakende satış fişini almasıdır.

Adisyon yalnızca masaya yapılan servisler için kullanılacaktır.

Reçeteler
Özel muayenehane özel poliklinik özel hastane sahibi veya buralarda çalışan hekimlerce düzenlenen reçeteler sadece anlaşmalı matbaalara bastırılarak kullanılacaktır. Reçetelerde belirli bir ölçü aranılmayacaktır.
336 sıra no.lu VUK GT uyarınca reçetelerde 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı sanatlarının Tarzı icrasına dair Kanun'un 72'inci maddesine istinaden tutlan protokol defterindeki protokol numarasına da yer verilmesi zorunlu hale getirilmiştir.
Reçete üzerinde protokol numarasının yer almaması halinde bu belge hiç düzenlenmemiş sayılacak ve VUK'un 353/2'nci maddesine göre özel usulsüzlük cezası kesilecektir.
Reçeteler kopyalı en az üç örnek olarak düzenlenecektir. Reçetenin düzenlenmiş olması Serbest meslek makbuzunun düzenlenmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.Düzenlenen reçetelerin iki örneği serbest meslek makbuzu ile birlikte müşteriye verilecek ve bu örneklerden biri saklanmak üzere eczanede alıkonulacak üçüncü örnek düzenleyende kalacaktır.
Reçetelerin sağ üst köşesine kolayca okunabilecek şekilde " Hastaya verilen reçetenin iki Örneği de eczaneye götürülecektir." Cümlesi yazdırılacaktır.

Standart Yapı Ruhsatı
---------------------------
210 sıra no.lu VUK GT ile belediyelere T.S.E. tarafından hazırlanan " Yapı Ruhsatı" belgesi kullanma zorunluluğu getirilmiştir.
Yapı ruhsatları bir'i asıl olmak üzere üç nüsha düzenlenecek 210 sıra no.lu VUK GT'de birinci nüshasının belediyede kalacağı ikinci nüshanın Maliye Bakanlığı'na son nüshanında D.İ.E.'ne gönderileceiği belirtilmişti.Ancak 260 sıra no.lu VUK GT ile ikinci nüshanın Maliye Bakanlığı'na gönderilmesi uygulaması durdurulmuştur.

EKİM SAYIM BEYANI

Ekim sayım beyanı,zırai işletmeleri GVK'nın 54'ncü maddesinde belirtilen işletme büyüklüklerinin üsütünde bulunan çiftçiler tarafından yerine getirilmesi gereken bir ödevdir. Ekim sayım beyanı ile ilgili ayrıntılar 62 sıra no.lu VUK GT ile açıklanmıştır.

VERGİ KARNESİ

Vergi karnesi almakla zorunlu tutulanlar VUK'un 247'nci maddesinde belirtilmiştir. Bu konu ile ilgili 206 sıra no.lu VUK GT'de gerekli açıklamalar yapılmıştır.

MUHAFAZA VE İBRAZ ÖDEVLERİ

Muhafaza Ödevleri
VUK'a göre defter tutmak zorunda olanlar resmi defter belge ve vesikalarını ilgili bulundukları yılı takip eden takvim yılından başlayarak beş yıl süreyle muhafaza etmek zorundadır.

Defter tutmak zorunda olmayanlar da VUK'un 232,234 ve 235'nci maddeleri uyarınca almaya mecbur oldukları fatura gider pusulası ve müstahsil makbuzlarını tarih sırası ile düzenleme tarihlerini takip eden takvim yılından başlayarak beş yıl süre ile muhafaza etmek zorundadırlar.

Defter ve Belgelerin İbrazı
VUK'un 256'ncı maddesinde defter belge ve diğer kayıtlara ilişkin ibraz mecburiyeti getirilmiştir. Mükellefler muhafaza etmek zorunda oldukları her türlü defter,belge ve karnelerle vermek zorunda bulundukları bilgilere ilişkin mikro fiş,mikro film, manyetik teyp, disket ve benzeri ortamlardaki kayıtlarını ve bu kayıtlara erişim veya kayıtları okunabilir hale getirmek için gerekli tüm bilgi ve şifreleri muhafaza süresi içerisinde yetkili makam ve memurların talebi üzerine ibraz ve inceleme için arz etmek zorundadırlar.

Mükelleflerin muhafaza ve ibraz etmek zorunda oldukları defter ve belgeleri muhafaza etmeyerek incelemeye yetkili olanlara ibraz etmemeleri VUK'un 359'uncu maddesi gereğince kaçakçılık hükmündedir.Bu fiilleri işleyenler hakkında vergi ziyaının bulunması halinde üç kat VZC'nın yanı sıra VUK'un 359'uncu maddesinde belirtilen hürriyeti bağlayıcı cezalarında uygulanması söz konusudur.

DİĞER ÖDEVLER

Tahsilat ve Ödemelerin Banka Fşnans Kurumları ve Posta İdareleri Üzerinden Yapılması Zorunluluğu

Maliye Bakanlığı 320,323,324 ve 332 sıra no.lu VUK GT'lerle 8.000.-YTL'yi aşan ödemelerin banka finans kurumları ve posta idareleri üzerinden yapılmasını zorunlu kılmıştır.

Vergi Levhası Asma Mecburiyeti
Gelir Vergisi mükellefleri ile sermaye şirketleri her yıl mayıs ayının son gününe kadar vergi tarhına esas olan kazanç tutarları ile bunlara isabet eden vergi miktarlarını gösteren levhayı merkezlerine şubelerine satış mağazalarına iş sahipleri ile mükellefler tarafından kolayca okunup görülecek şekilde asmak zorundadırlar. (142 ve 143 sıra no.lu VUK GT'ler)

Vergi Levhasının asılacağı yerler;
İş merkezleri şubeler satış mağazaları çiftçilerin doğrudan doğruya zırai faaliyetleri ile ilgili alım satım işlerinin görülmesi için açtıkları yazıhaneler taşıt işletmeleri ve taşıt işletmeleri ne ait taşıtlar.İşyerinde birden fazla kat veya reyon olması halinde her kat veya reyona ayrı ayrı levha asılacaktır.Ayrıca adi ortaklık kolektif ve komandit şirket şeklindeki işletmelerde her ortak için ayrı ayrı vergi levhası alınacak ve işletmeye asılacaktır.

Çok sayıda şubesi bulunan mükelleflerin merkezleri için tasdik ettirdikleri vergi levhalarının matbaada baskı suretiyle çoğaltılmış örneklerinin kullanılabileceği Bakanlıkça kabul edilmiştir.

Diğer Ödevler
VUK'un 257'inci maddesine göre mükellefler vergi inceleme ve kontrolleri ile gayrimenkul lerin rayiç bedelinin tespiti sırasında inceleme elemanlarına araç gereç ve personeliyle bu işlemlerin sonuçlandırılmasına yardımcı olmak zorundadırlar.

Yıllık Bildirimler
362 sıra no.lu VUK GT ile mükelleflerin mal ve hizmet alış ve satışlarını Form Ba ve Form Bs ile bildirme zorunluluğu getirilmiştir.Bu tebliğde bu formların doldurulmasına ilişkin açıklamalarda bulunulmuştur.

Yaralanılan Kaynaklar
- Vergi Usul Kanunu
- Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri
- BDK-2007

yazan: SMMM Haşmet YILDIRIM
e-posta: hasmet.ukimub@gmail.com