6102 SAYILI TÜRK TİCARET KANUNUNA GÖRE TACİRLER, TUTACAKLARI DEFTERLER VE UYGULAYACAKLARI MUHASEBE USULÜ

6102 SAYILI TÜRK TİCARET KANUNUNA GÖRE TACİRLER, TUTACAKLARI DEFTERLER VE UYGULAYACAKLARI MUHASEBE USULÜ

1-Tacir ve Ticari İşletme

6102 sayılı TTK’nın 12’nci maddesinde tacir “ Bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişiye denir” denilmiştir.Ticari işletme ise aynı kanunun 11’inci maddesinde “ Esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir.” olarak  tarif edilmiştir.Tacir 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda aşağıdaki gibi sınıflandırılmıştır.

a – Gerçek Kişiler
b – Tüzel Kişiler
c – Donatma İştiraki

2 – Gerçek Kişiler (TTK Mad.12,13,14,15)
Kanunun yukarıda belirtilen maddelerine göre gerçek kişiler; Gerçek kişi-genel, küçük ve kısıtlılar, ticaret yapmaktan men edilenler ve esnaftan oluşmaktadır.

2.1. Gerçek Kişi-Genel (TTK Mad.12)
Gerçek kişi, kanunun 12’nci maddesinde hüküm altına alınmıştır.Madde metni aşağıdaki gibidir.
MADDE 12- (1) Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten kişiye tacir denir.
(2) Bir ticari işletmeyi kurup açtığını, sirküler, gazete, radyo, televizyon ve diğer ilan araçlarıyla halka bildirmiş veya işletmesini ticaret siciline tescil ettirerek durumu ilan etmiş olan kimse, fiilen işletmeye başlamamış olsa bile tacir sayılır.
(3) Bir ticari işletme açmış gibi, ister kendi adına, ister adi bir şirket veya her ne suretle olursa olsun hukuken var sayılmayan diğer bir şirket adına ortak sıfatıyla işlemlerde bulunan kimse, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı tacir gibi sorumlu olur.

2.2. Küçük ve Kısıtlılar (TTK Mad.13)
Küçük ve kısıtlılar, kanunun 13’üncü maddesinde hüküm altına alınmıştır.Madde metni aşağıdaki gibidir.
MADDE 13- (1) Küçük ve kısıtlılara ait ticari işletmeyi bunların adına işleten yasal temsilci, tacir sayılmaz. Tacir sıfatı, temsil edilene aittir. Ancak, yasal temsilci ceza hükümlerinin uygulanması yönünden tacir gibi sorumlu olur.

2.3. Ticaret Yapmaktan Men Edilenler (TTK Mad.14)
Ticaret yapmaktan men edilenler, kanunun 14’üncü maddesinde hüküm altına alınmıştır. Madde metni aşağıdaki gibidir.
MADDE 14- (1) Kişisel durumları ya da yaptığı işlerin niteliği nedeniyle yahut meslek ve görevleri dolayısıyla, kanundan veya bir yargı kararından doğan bir yasağa aykırı bir şekilde ya da başka bir kişinin veya resmî bir makamın iznine gerek olmasına rağmen izin veya onay almadan bir ticari işletmeyi işleten kişi de tacir sayılır.
(2) Birinci fıkraya aykırı hareketin doğurduğu hukuki, cezai ve disipline ilişkin sorumluluk saklıdır.

2.4. Esnaf (TTK Mad.15)
Esnaf,kanunun 15’inci maddesinde hüküm altına alınmıştır.Madde metni aşağıdaki gibidir.
MADDE 15- (1) İster gezici olsun ister bir dükkânda veya bir sokağın belirli yerlerinde sabit bulunsun, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan ve geliri 11 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca çıkarılacak kararnamede gösterilen sınırı aşmayan ve sanat veya ticaretle uğraşan kişi esnaftır. Ancak, tacirlere özgü 20 ve 53 üncü maddeler ile Türk Medenî Kanununun 950 nci maddesinin ikinci fıkrası hükmü bunlara da uygulanır.

2.5.Gerçek Kişilerin Tutacakları Defterler
Gerçek kişiler tutacakları defterler yönünden iki gruba ayrılır;
-    İşletme hesabı esası
-    Bilanço esası
İşletme hesabı esasına tabi olan  olan gerçek kişiler, işletme hesabı defteri, bilanço esasına tabi olan gerçek kişiler ise Yevmiye,Defteri Kebir ve Envanter Defteri tutacaklardır.(TTK Mad.64) Gerçek kişilerin içinde yer alan esnaf ise basit usulde defter tutacaktır.

2.6.Gerçek Kişilerin Uygulayacakları Muhasebe Usulü
Bilanço esasına tabi gerçek kişilerin uygulayacakları muhasebe usulü KOBİ TFRS olacaktır. (TTK Mad.64)

3.Tüzel Kişiler (TTK Mad.16)
3.1.Tüzel Kişi
Tüzel kişilerle ilgili hükümler kanunun 16’ncı maddesinde yer almaktadır.Kanun metni aşağıdaki gibidir.
MADDE 16- (1) Ticaret şirketleriyle, amacına varmak için ticari bir işletme işleten vakıflar, dernekler ve kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri tarafından kurulan kurum ve kuruluşlar  da tacir sayılırlar.
(2) Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri ile kamu yararına çalışan dernekler ve gelirinin yarısından fazlasını kamu görevi niteliğindeki işlere harcayan vakıflar, bir ticari işletmeyi, ister doğrudan doğruya ister kamu hukuku hükümlerine göre yönetilen ve işletilen bir tüzel kişi eliyle işletsinler, kendileri tacir sayılmazlar.

Kanun hükümüne göre tüzel kişiler şöyle sınıflanabilir.
-    Ticaret şirketleri
-    Ticari bir işletme işleten vakıflar,dernekler
-    Kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere;
Devlet
İl özel idaresi
Belediye
Köy ve
Diğer kamu tüzel kişileri tarafından kurulan kurum ve kuruluşlar.
Bu sınıflamaya bakıldığında Ticaret Şirketlerinin açıklanması gerekecektir.Ticaret şirketleri Türk Ticaret Kanunu’nun 124’üncü maddesinde düzenlenmiştir.Madde metni aşağıdaki gibidir.

MADDE 124- (1) Ticaret şirketleri; kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerden ibarettir.
(2) Bu Kanunda, kollektif ile komandit şirket şahıs; anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket sermaye şirketi sayılır.
Madde metnine göre ticaret şirketleri iki sınıfa ayrılmıştır.
-    Sermaye şirketleri
-    Şahıs şirketleri
Sermaye şirketleri; Anonim şirket,Limited şirket ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkettir.Şahıs şirketleri ise kolektif ve komandit şirkettir.Sermaye şirketleri kanunun 1523’üncü maddesinde ölçeklerine göre sınıflandırılmıştır.Madde metni aşağıdaki gibidir.

C) Ölçeklerine göre sermaye şirketleri
MADDE 1523- (1) Bu Kanunun 1522 nci maddesine istinaden belirlenen küçük ve orta ölçekli işletme ölçütleri, sermaye şirketleri için de geçerlidir. Bu ölçütlerin üzerindeki sermaye şirketleri ise büyük sermaye şirketi sayılır.
(2) Küçük ve orta ölçekli olsalar dahi, aşağıdaki şirketler büyük sermaye şirketi sayılırlar:
a) Borçlanma araçları veya özkaynağa dayalı finansal araçları kamuya açık bir piyasada (yerel ve bölgesel piyasalar da dâhil olmak üzere, yerli veya yabancı bir sermaye piyasasında veya tezgâh üstü piyasada) işlem gören veya bu tür bir piyasada işlem görmek üzere söz konusu araçları ihraç edilme aşamasında bulunan sermaye şirketleri.
b) Esas faaliyet konularından biri, varlıkları güvenilir kişi sıfatıyla geniş bir kitle adına muhafaza etmek olan bankalar, yatırım bankaları, sigorta şirketleri, emeklilik şirketleri ve benzerleri.
(3) Birinci fıkraya göre belirlenen büyüklük ölçütleri, bilanço günü itibarıyla, birbirini izleyen iki faaliyet döneminde aşılmışsa veya bu ölçütlerin altında kalınmışsa şirketin büyüklük yönünden konumu değişir.
(4) Tür değiştirme hâlinde ve yeni kuruluş şeklindeki birleşmelerde, şirketin konumu, tür değiştirmenin veya birleşmenin gerçekleşmesinden sonraki ilk bilanço gününde, birinci ve ikinci fıkralarda yer alan şartlara göre belirlenir.
(5) İşçi sendikalarının ve diğer kanunlarda öngörülmüş bulunan yetkililerin ve kişilerin bu konuda bilgi alma hakları saklıdır. 
Kanun maddesinde sermaye şirketleri ölçeklerine göre iki sınıfa ayrılmıştır.
-    Büyük ölçekli şirketler
-    Orta ve küçük ölçekli şirketler

Büyük ölçekli şirketler; bankalar,sigorta şirketleri,halka açık şirketler ve büyük sermaye şirketleridir.
Orta ve Küçük ölçekli şirketler ise, büyük ölçekli şirketlerin dışında kalan şirketlerdir.

3.2.Tutacakları Defterler (TTK Mad.64)
Tüzel kişiler bilanço esasına tabidirler ve aşağıdaki defterleri tutacaklardır.

-    Yevmiye
-    Defteri Kebir
-    Envanter
-    Pay Defteri
-    Yönetim Kurulu karar defteri
-    Genel Kurul toplantı ve müzakere defteri
-    Diğer

3.3.Uygulayacakları Muhasebe Usulü (TTK Mad.64)
6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa göre ;
-    Büyük ölçekli şirketler : TMS/TFRS tam set
-    Orta ve küçük ölçekli şirketler ile şahıs şirketleri: KOBİ TFRS
muhasebe usulünü uygulayacaklardır.

4.Donatma İştiraki (TTK Mad.17)
Donatma iştiraki kanunun 17’nci maddesinde hüküm altına alınmıştır.Madde metni aşağıdaki gibidir.
MADDE 17- (1) Tacire ilişkin hükümler donatma iştirakine de aynen uygulanır.


Haşmet Yıldırım
Smmm

02.02.2012